Een intrigerende vondst: een boekje “De edelstenen uit den Bijbel “.
Wie regelmatig een bezoek brengt aan kringloopwinkels, rommelmarkten of Marktplaats, weet dat je soms op onverwachte schatten kunt stuiten. Asbakken van kilo’s malachiet… klokken van geverfde schijven agaat, heerlijk!
Zo kwam ik enige tijd geleden in een kringloopwinkel een bijzonder boekje tegen met de titel *“De Edelstenen uit den Bijbel”*.
Dit boekje, uitgegeven in 1938, is geschreven door dhr. J. Bolman, destijds directeur van het Laboratorium van het Nederlandsch Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek van Edelstenen en Paarlen in Leiden.
Deze indrukwekkende aankondigingen op het titelblad maakten me meteen nieuwsgierig, dat boekje moest mee naar huis.
Wie was de auteur Jan Bolman?
De naam Jan Bolman bleek niet zomaar een voetnoot in de geschiedenis van de edelsteenkunde. Hij was in de vorige eeuw een autoriteit op dit gebied in Nederland. Zijn bekendste werk, *Handboek voor Edelsteenkunde* uit 1950, is een monumentaal boek van meer dan 1000 pagina’s vol kennis en passie voor edelstenen.
Voor wie meer over hem wil weten, kan ik de prachtige website van Henk Rijneveld aanbevelen.
Hier vindt u een schat aan informatie over Bolman en zijn bijdrage aan de edelsteenkunde (https://henkrijneveld.nl/overzicht/j-bolman-pionier-der-edelsteenkunde)
Dat dhr. Bolman net als ik geboren is in Leeuwarden, is een leuke bijkomstigheid.
Edelstenen in de Bijbel
Het boekje *“De Edelstenen uit den Bijbel”* is specifiek gewijd aan allerlei edelstenen die voorkomen in de Bijbel. Over de plek in de Bijbel, de herkomst, de symboliek ed.
Één van de onderwerpen die Bolman beschrijft, is de borstplaat van een hogepriester. Deze borstplaat zou volgens de Bijbel versierd zijn met edelstenen, elk met een specifieke betekenis en religieuze bedoeling. Deze borstplaat bleef me intrigeren en wakkerde mijn nieuwsgierigheid verder aan. Waarom en wat was de symboliek achter deze edelstenen? Welke stenen werden gebruikt? Etc etc
Het ontdekken van dit boekje was dus niet alleen een ontmoeting met een stukje geschiedenis, maar ook een uitnodiging tot verdieping in deze borstplaat in religieuze en de historische contexten. Ik ging op onderzoek uit, een beetje speuren en puzzelen.
De borstplaat van Aäron: Een Bijbelse speurtocht naar de gebruikte edelstenen.
Mozes had voor zijn broer Aäron, in het Oude Testament een bijzondere en goddelijke opdracht gekregen van God, natuurlijk. . Aäron werd door God aangesteld als hogepriester van Israël en kreeg daarbij de opdracht om rituele kleding te dragen.
Een belangrijk onderdeel hiervan was de ephod, een priesterlijk gewaad, dat vergezeld moest gaan van een borstplaat met daarop twaalf edelstenen. Deze edelstenen symboliseerden de twaalf zonen van Jakob, die op hun beurt dan weer de stamvaders zijn van de Israëlitische gemeenschap.
De twaalf zonen van Jakob stammen uit vier moeders: namelijk Jakobs twee vrouwen Lea en Rachel, en hun bijvrouwen Zilpa en Bilha. Deze bijvrouwen hadden de opdracht om voor het nageslacht te zorgen. Een eervolle taak.
-
- Zonen van Lea: Ruben, Simeon, Levi, Juda, Issaschar en Zebulon.
- Zonen van Rachel: Jozef en Benjamin.
- Zonen van Zilpa: Gad en Aser.
- Zonen van Bilha: Dan en Naftali.
https://www.gotquestions.org/Bilhah-in-the-Bible.html
De namen van deze zonen moesten letterlijk worden gegraveerd op de stenen van de borstplaat. Daarnaast droeg Aäron ook twee stenen op zijn schouders, met daarop eveneens de namen van de stammen. Het idee was oa dat via deze borstplaat, de stenen met namen op de schouders en nog twee stenen onder de borstplaat, gedragen op zijn hart, hij kon “communiceren ”met God. Via deze Borstplaat kon hij God om raad en advies vragen. Althans dat zou volgens sommige historici de betekenis kunnen zijn van dit sieraad.
De opdracht om deze borstplaat te maken wordt uitvoerig beschreven in Exodus 28:15. Het is een minutieuze en gedetailleerde instructie waarin God precies aangeeft hoe het gewaad en de borstplaat eruit moesten zien. Niet alleen de edelstenen worden genoemd, maar ook de gouden zettingen waarin de edelstenen werden geplaatst, het gebruik van zilver, de afmetingen van de borstplaat, één span lang en breed. ca 22 cm, de lintjes en kettingen, en de kleuren van het priesterlijke gewaad. Niets werd aan het toeval overgelaten; zelfs het ondergoed wordt genoemd, bedoeld om “het vlees der schaamte te bedekken”.
De Bijbel, de vertalingen en de edelstenen een bron van verwarring.
Hoewel de Bijbel ons een gedetailleerde beschrijving, ( Exodus 28:15) geeft van de borstplaat, is er door de eeuwen heen veel discussie geweest over welke edelstenen precies bedoeld werden. Dit heeft geleid tot tegenstrijdige interpretaties in verschillende bronnen. Het probleem ligt voor een deel bij de vertalingen van de oorspronkelijke Bijbelse teksten. De Bijbel werd vermoedelijk en oorspronkelijk geschreven in het Hebreeuws, het Aramees en het Oudgrieks, talen die ook nu nog niet altijd eenvoudig te vertalen zijn naar het Nederlands of andere moderne talen.
Vertalingen die eeuwen geleden zijn gemaakt, zoals die in de Statenvertaling uit 1637, bieden soms een andere interpretatie dan latere vertalingen. Dit roept de vraag op: moeten we vertrouwen op de vroegste beschrijvingen of op vertalingen die door moderne taalkundigen en theologen later zijn geanalyseerd? Het blijft een uitdaging om tot een eenduidig antwoord te komen. Een zoektocht op internet levert vaak tegenstrijdige informatie op, waardoor een beetje geluk en gedegen speurwerk noodzakelijk zijn.
Een bijzondere Bijbel in Idar-Oberstein
Tijdens mijn speurtocht naar meer informatie stuitte ik op een bijzondere presentatie in het Edelsteenmuseum van Idar-Oberstein. Daar wordt een oude Bijbel tentoongesteld uit het jaar 1656, met daarin gravures die Mozes maar ook Aäron als hogepriester tonen, compleet met zijn borstplaat.
Deze Bijbel is afkomstig van en geschreven door oa Johann Michael Dilherr (1604-1669), een gerenommeerde theoloog en filoloog die prediker was bij St. Sebald en professor in Neurenberg.
Dilherr’s werk biedt een unieke inkijk in hoe men in zijn tijd naar de Bijbelse teksten keek. Zijn gravures en interpretaties geven ons een visueel beeld van Aäron en zijn gewaad, wat helpt om ons een voorstelling te maken van hoe deze goddelijke opdracht eruit moet hebben gezien.
Maar ook die geeft geen uitsluitsel. De borstplaat van Aäron blijft tot op de dag van vandaag een fascinerend onderwerp voor zowel theologen als edelsteenliefhebbers. Het is een symbool van goddelijke precisie en toewijding, maar ook van menselijke interpretatie en verwarring. Door eeuwenoude teksten en vertalingen te bestuderen, kunnen we steeds meer leren over dit bijzondere artefact uit het Oude Testament. Toch blijft er veel ruimte voor discussie en onderzoek, wat dit onderwerp alleen maar interessanter maakt.
De volgorde van namen en stenen
Een van de discussiepunten betreft de volgorde waarin de edelstenen werden geplaatst op de borstplaat en welke namen eraan verbonden zijn. Volgens sommige bronnen zouden de stenen gerangschikt zijn op basis van geboortevolgorde van de zonen, waarbij de eerste steen (bovenaan) zou staan voor Ruben, de oudste zoon. De laatste steen (rechtsonder) zou dan Benjamin vertegenwoordigen, de jongste zoon. Andere onderzoekers hanteren echter een theorie gebaseerd op geografische posities: de stenen zouden verwijzen naar de ligging van de stammen rondom het kamp, in de richtingen Oost, West, Noord en Zuid van het toentertijd beloofde land.
Zie bijgevoegde link voor heel veel meer informatie en hypothetische veronderstellingen.
https://www.johnpratt.com/items/docs/lds/meridian/2005/12stones.html
Ook zeer interessant: Wetenschappelijk artikelen en onderzoek. Heerlijk de diepte in…
https://scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0259-94222020000400043#t1
Onzekerheid over welke volgorde, welke edelstenen en kleuren.
Niet alleen de volgorde, vanaf de eerst geborene, maar ook kleur of symboliek speelt een rol bij de identificatie van de gebruikte edelstenen in de discussie. De vertaling van oude termen levert verschillende interpretaties op, afhankelijk van de bron, de gebruikte taal en de vertaling. Een voorbeeld hiervan is het Hebreeuwse woord, אֶת (Et) een edelsteen, dat vertaald wordt als “Hyacint”. Voor sommige onderzoekers betekent dit een blauwe steen, geïnspireerd door de kleur van de gelijknamige bloem, wat ook zou kunnen wijzen op een zirkoon. Anderen interpreteren dezelfde steen als bruin of rood, wat eveneens ook mogelijk is voor een kleur van de edelsteen zirkoon.
Een exacte kopie van de vermeende borstplaat.
Tekst: De opdracht voor Mozes, beschreven in Oude Testament. Exodus 28:15. Zijn broer Aäron zou deze borstplaat moeten dragen bij rituele bijeenkomsten.
Over andere edelstenen bestaat echter minder twijfel. De smaragd wordt bijvoorbeeld algemeen erkend vanwege zijn duidelijke vertaling uit het Hebreeuws, Oudgrieks en zijn kenmerkende groene kleur. Maar over veel andere stenen blijft onzekerheid bestaan, mede ook door het gebrek aan wetenschappelijke classificatie in die tijd.
De volgorde die ik beschreef is ook discutabel. Links boven de steen en naam van de eerst geborene, Ruben ligt voor de hand vanuit ons Europees denken. Maar van Links naar rechts lezen is in het Hebreeuws net even anders. Historische bronnen vermelden ook nog eens dat veel geschriften zowel van links naar recht en omgekeerd gelezen kunnen worden. En dat veranderde ook nog wel eens in die duizenden jaren.
Nu we het toch over de eerst geborene Ruben hebben. Hij zou als erfgenaam ook in ongenade zijn gevallen. Hij sliep met de bijvrouw van z’n vader, en dat mocht toen ook al niet. Dus … daarom is zijn edelsteen en plek op het borstbeeld niet helemaal zeker.
Historische Context: Namen, Kleuren en Beschikbaarheid
Een ander belangrijk aspect om in gedachten te houden is hoe edelstenen in het verleden werden benoemd en geclassificeerd. In die tijd waren wetenschappelijke namen en definities niet beschikbaar. Stenen werden vaak genoemd naar hun herkomst, kleur, vermeende werking of symboliek. Rood voor bloed of strijd. Blauw voor de zee etc.
Bovendien is het ook onzeker welke soorten edelstenen daadwerkelijk beschikbaar waren in die bepaalde regio’s en in die perioden van de geschiedenis. Als we er vanuit gaan dat de meeste gebruikte stenen ook hun herkomst moeten hebben rondom het Midden Oosten kunnen we ons in ieder geval wat beperken. Het lijkt erg onwaarschijnlijk dat er edelstenen werden gebruikt uit veraf liggende landen. Grenzen waren voornamelijk gebaseerd op geografische grenzen, zoals; zeeën, rivieren, bergkammen etc
Waarschijnlijk ook wel een aanvoer via handelsroutes, het is dus mogelijk dat uit Azië, Irak, Iran of nog verder weg, edelstenen richting het beloofde land gingen. Maar het ligt in eerste instantie voor de hand dat de meeste edelstenen op de borstplaat uit de regio kwamen.
https://skyjems.ca/blogs/news/the-breastplate-of-aaron-part-1-the-priestly-breastplate
Op de borstplaat zitten verschillende stenen met verschillende kleuren. En aantal van die edelstenen zijn silicaten. Dat is een brede groep mineralen waar veel edelstenen toe behoren, silicaten komen in talloze varianten en kleuren voor. Dit maakt het vrijwel onmogelijk om met zekerheid te zeggen welke stenen bedoeld werden in oude teksten.
Een voorbeeld van de schikking van edelstenen op de borstplaat.
Conclusie:
De interpretatie van de gebruikte edelstenen uit historische en theologische bronnen blijft een complex vraagstuk. Verschillen in vertaling, culturele context en wetenschappelijke kennis en onderzoek dragen bij aan de voortdurende discussie. Hoewel sommige stenen, zoals smaragd, relatief eenvoudig te identificeren zijn, blijven er grote onzekerheden bestaan over andere edelstenen en hun kleuren. Het is waarschijnlijk dat deze mysteries nooit volledig opgelost zullen worden, maar ze bieden wel een fascinerende blik op hoe mensen in het verleden en nu nog steeds in het heden edelstenen waardeerden en interpreteerden. En vooral hoe we vandaag de dag nog blijven puzzelen met dit intrigerende vraagstuk.
Deze opzet en bovenstaande beschrijving is natuurlijk lang niet volledig en verre van wetenschappelijk verantwoord. Het is meer een schets van mijn zoektocht naar het fenomeen van de borstplaat en de gebruikte edelstenen. Leuk om met deze puzzel bezig te zijn.
Een boekje kopen in de kringloop en dan dagen je heerlijk verdiepen in deze materie.
reacties en onvolkomenheden, Wietse Smit: w.smit@knid.nl
Nog een tip, afkomstig uit een reactie, dank daarvoor:
Het boek: Die Namen der Steine – Das Mineralienreich im Spiegel der Sprache.
Auteur: Hans Löschen, uitgegeven door Ott Verlag Thun und München. Een uitgave uit 1968 maar vast wel te verkrijgen via Boekwinkeltjes.nl of ander antiquariaat.
