Trochocystites, een Cinctan, de voorlopers van Echinoderms.

De meeste fossielen verzamelaars herkennen de situatie dat je regelmatig iets vindt wat je niet direct kunt thuisbrengen. Is het een fossiel en zo ja, wat is het ? Een deel van een ? Natuurlijk herken je de meeste courante ammonieten, trilobieten en brachiopoden, maar soms blijf je zitten met iets “vreemds”. Het Internet en dan specifiek een fossielen-forum is meestal wel afdoende, een uurtje zoeken of het publiceren van een vraag met een paar foto’s geeft vaak snel uitsluitsel. Er zit nogal wat kennis en deskundigheid in de eerder genoemde internet flora’s!

Een aantal jaren geleden waren wij op zoek naar trilobieten in Frankrijk, specifiek in de regio Montagne Noir, ca 100 km westelijk van Beziers.  Ik vond af en toe een trilobiet of een deel ervan…. een kop, staart etc. maar ook vreemde fossielen in de vorm van een kleine tennisracket. Ca 15 mm lang en 10 mm breed.

Trochocystites Dosal view

 

 

Die gingen natuurlijk mee en s ’avonds onder het genot van een goed glas wijn werd de puzzel afgerond; het waren Trochocystites. En toen ik daarna nog even door mijmerende herkende ik ze ook van een plaatje uit een lezing van Paul Hille, over de Cambrische explosie ed. De vorm is verder te herkennen aan een buitenring van kamertjes, compartimenten. En bij een gaaf fossiel, exemplaar zit er nog een staartje aan.

Cladogram , Cinctans en Enchinoderms

 

Deze Trochocystites zijn zgn cinctans en dit zijn dan weer de voorlopers van de Echinoderms, de stekelhuidigen, zee-egels en zeesterren.  Deze cinctans komen maar een korte geologische periode voor, daarna zijn ze verdwenen. Waarom? tja temperatuur veranderingen, zeespiegel invloeden? Dit wonderlijke beestje leefde feitelijk in het midden Cambrium, ca 520 M jaar geleden..

ROOTING PHYLOGENIES OF PROBLEMATIC FOSSIL TAXA; A CASE STUDY USING CINCTANS (STEM‐GROUP ECHINODERMS) - SMITH - 2009 - Palaeontology - Wiley Online Library

Hij lag rustig in het stromende water op de zeebodem en filtreerde het water op voedingstoffen. Gewoon mondje open en de stroming er voor laten zorgen dat het voedsel in zijn mond stroomt. Wie wil dat nou niet. Deze “tennisracket” leefde dus op de zeebodem en heeft een boven en onderkant. Daarnaast heeft hij nog een paar specifieke kenmerken zoals een uitgang, de anus.

early EchinodermsEr zijn na wetenschappelijk onderzoek nog een paar in- of uitgangen te onderscheiden maar men is nog niet helemaal zeker waar die voor dienden. Voortplanting, zuurstof, extra uitgang voor het water? Zijn staartje zou hij gebruiken als een soort van anker om zich te borgen aan de bodem. De functie van de buitenring met compartimenten is ook nog onduidelijk, bv zat daar een soort van vloeistof in en waarom?

De eerste vondsten en beschrijvingen dateren zelfs uit ca 1887 door Barrande (Bohemen). Het echte serieuze onderzoek kwam pas in 1967 op gang. Ook toen werden nog maar 4 soorten, families beschreven.   Inmiddels staat de teller op 24 en zijn er allerlei varianten en kenmerken die natuurlijk weer voor een extra soort ed staan. Hoewel er de laatste jaren toch wel veel onderzoek naar is gedaan,  met moderne technieken zoals zeer gedetailleerde 3d scans, is er nog veel meer om op te lossen. Dus nog een leuk afstudeerprojectje nodig?

Trochocystites, afdruk en het fossiel

afdruk met daarnaast de Trochocystites

Fossielen van Cinctans: Trochocystides, Gyrocystis ed. zijn nog op verschillende plekken ter wereld te vinden, overal waar het midden Cambrium, onderdeel van het vroegere Westelijk Gondwane, nu aan het oppervlak komt. In Europa zijn dat bijvoorbeeld Noord Spanje, Wales, Tsjechië, Siberië en de Montagne Noir in Zuid Frankrijk.

Trochocystites

Trochocystites met een prachtige verkleuring

Deze Cinctans kunnen we nu grofweg verdelen in een aantal soorten, voornamelijk te herkennen aan de vorm van de Cystites, is deze rond dan noemen we deze een Gyrocystis. Ook de vorm van de mond en rangschikking van (mond) platen ed. zorgen weer voor ondersoorten. Om nu niet in al te wetenschappelijke verhandelingen te verzanden. Dat kunt ook lezen in de bijgevoegde linkjes ed.  De foto’s en tekeningen spreken voor zich. De laatste jaren is vrij veel onderzoek gedaan naar deze Cinctans en op het internet kunt u daardoor veel vinden. Echter een definitief antwoord op de nog vele openstaande vragen is er nog niet. Dus creatieve oplossingen zijn meer dan welkom zijn.

Inmiddels is mijn verzameling van trilobieten nu uitgebreid met een groot aantal cinctans. Het zijn toch fascinerende beestjes van ca 520 M jaar oud.  E intrigerend dat nu nog steeds niemand precies weet hoe alles werkt in die kleine koekenpannen en tennisrackets….

Resumé, de volgende keer ook de Trochocystides meenemen, mvgr Wietse Smit.

Verder lezen en meer info: Tekeningen ed in de tekst komen uit onderstaande publicaties. Foto’s van Cinctans van de auteur.